Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การสร้างเสริมสุขภาพของเด็กแต่ละวัย - Coggle Diagram
การสร้างเสริมสุขภาพของเด็กแต่ละวัย
เด็กวัยก่อนเรียน
ธรรมชาติของเด็กวัยก่อนเรียน
มีอายุระหว่าง 3-5 ปี
รูปร่างเริ่มผอมสูง ไหล่กว้าง แขนขายาว มือเท้าใหญ่ขึ้น
กระตือรือร้น พลังงานเหลือเฟือ
เป็นตัวของตัวเอง อยากรู้อยากเห็น
พัฒนาการทางภาษาเร็ว ช่างซักถาม
อยากเป็นอิสระ มักปฏิเสธการทำตาม/คำสั่ง ชอบเถียง
ทฤษฎีพัฒนาการ
ฟรอยด์
-- ขั้นอวัยวะเพศ (Phallic stage)
อีริคสัน
– พัฒนาความคิดริเริ่มหรือความรู้สึกผิด (Initiative V.S.Guilt)
เพียร์เจต์
– ระยะก่อนปฏิบัติการ
(Preoperational phase) ขั้นที่ 1และ ขั้นที่ 2
โคลเบอร์ก
– ระดับที่ 1 ระดับก่อนกฎเกณฑ์ (Pre-conventional)
กำรเจริญเติบโต (GROWTH)
อัตราการเพิ่มขึ้นของน้้ำหนักตัวและความสูงช้ากว่าวัยก่อนหน้า
น้้ำหนักเพิ่มปี ละ 2-3 kg ส่วนสูงเพิ่มปี ละ 6.75-7.50 cm โดยเฉลี่ย
อายุ 3 ปี OFC ~ 50 cm และเพิ่มขึ้น ~ 1 cm ทุก 3 ปี
อายุ 3-4 ปี VA ~ 20/40 อายุ 5 ปี VA ~ 20/30
nasopharynx ยังสั้นและตื้น
อายุ 3 ปี ฟันน้้ำนมขึ้นครบ เริ่มหลุดเมื่อ 6 ปี ฟันแท้เริ่มขึ้น 1-2 ซี่
ควบคุมการขับถ่ายได้
พัฒนาการ
ด้านการเคลื่อนไหว
ด้านกล้ามเนื้อมัดใหญ่ :
3 ปี เดิน วิ่ง ปีน กระโดดได้ดี
4 ปี ขึ้นลงบันไดได้ก้าวละ 1 ขั้น
5 ปี ก้าวขึ้นบันได้ทีละ 2 ขั้น
ด้านกล้ามเนื้อมัดเล็ก :
วาดรูปทรงเรขาคณิตได้
3 ปี ขีดเขียน ลากเส้นตรง สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยมตามแบบได้
5 ปี วาดรูปคนที่มีอวัยวะสา คัญของร่างกายได้ ใส่และถอด
เสื้อผ้าเอง
ด้านสติปัญญา
ตาม
Piaget’s theory of cognitive development
ระยะก่อนมีมโนทัศน์ (Preconceptional stage) : อายุ 2-4 ปี คิดว่าตนเองเป็ศูนย์รวมของทุกสิ่ง
ระยะนึกรู้ (Intuitive stage) : อายุ 4-7 ปี ใช้สัญลักษณ์แทน
วัตถุ ยังคงยึดตนเองเป็นศูนย์กลาง
ด้านภาษา
ขึ้นกับความสามารถทางสติปัญญา การมีปฏิสัมพันธ์กับ
สิ่งแวดล้อม
ใช้คำ ศัพท์ได้มากขึ้น มีโครงสร้างของประโยค
อายุ 3-4 ปี พูดประโยคสั้นๆ ชอบพูดแม้ว่าจะไม่มีใครสนใจ
ฟัง
อายุ 4-5 ปี ประโยคยาวขึ้น ช่างซักถาม
อายุ 6 ปี สื่อความหมายในเชิงซับซ้อนมากขึ้น
ด้านจิตสังคม
ตาม
Erikson’s theory of psychosocial development
ขั้นพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และความรู้สึกผิด(Initiative vs guilt)
ชอบทำ กิจกรรม เรียนรู้ ทดลองสิ่งใหม่ๆ ด้วยตนเอง
มีจินตนาการสูง
อายุ 3 ปี เริ่มแยกจากแม่ได้บ้าง
อายุ 5 แยกจากแม่ได้โดยไม่ร้องไห้ แต่งตัวเองได้
ด้านอารมณ์
อารมณ์ไม่รุนแรง จะไวต่อกฎเกณฑ์ของผู้เลี้ยงดูและสังคม
แสดงอารมณ์ทางร่างกาย ท่าทางและวาจา
อายุ 3 ปี อาจยังไม่สามารถควบคุมอารมณ์ ดื้อรั้น หวงของ
ทำ ลายข้าวของเพราะอยากรู้อยากทดลอง
อายุ 5 ปี อารมณ์คงที่ขึ้น รอคอยได้ เข้าใจเหตุผลง่ายๆ
แยกจากมารดาได้โดยไม่ร้องไห้
ทางเพศ
ตาม
Freud’s theory of psychosexual development
ขั้นพึงพอใจในอวัยวะสืบพันธุ์ (Phallic stage)
รักและยึดติดบิดามารดาต่างเพศ เลียนแบบบทบาทเพศเดียวกัน
Oedipus & Electra complex (หวงแม่ หวงพ่อ)
เล่นบทบาทสมมติ
ด้านจริยธรรม
ตาม
Kohlberg’s theory of moral development
Preconventional level ขั้นเชื่อฟังคำ สั่งและหลบหนีการลงโทษ(Obedience & punishment orientation)
ตนเป็นศูนย์กลาง คำนึงถึงประโยชน์ที่ตนได้รับ ไม่คำนึงถึงผลที่เกิดต่อผู้อื่น พิจารณาอำนาจผู้ใหญ่
ทำดี คือ ทำแล้วไม่ถูกลงโทษ ทำถูกต้อง คือ ทำแล้วตนพอใจ
แนวทางการส่งเสริมสุขภาพ
ฟันผุ จากการไม่ได้รับการเอาใจใส่อย่างถูกต้อง เลี้ยงอาหารและนมผิดวิธี
ควรสอนวิธีการดูแลช่องปากที่ถูกต้องและการสร้างนิสัยที่ดี
ท้องผูก อุจจาระแข็ง เด็กวัยฝึกหัดขับถ่ายอาจพบปัญหาถ่ายออกไม่หมด กลั้นไม่กล้าเบ่ง
ควรให้เด็กดื่มน้ำ น้ำส้มคั้น รับประทานผักและผลไม้
ทุพโภชนาการ เช่น โลหิตจาง เหน็บชา คอพอก จากการห่วงเล่นไม่สนใจทานอาหาร ผู้ดูแลไม่ใส่ใจ
ให้ความรู้เรื่องการจัดอาหารที่มีคุณค่า
การติดเชื้อ
ไข้หวัด จากความต้านทานต่ำ และกิจกรรมมาก
อาหาร การพักผ่อนที่เพียงพอ จะหายได้ใน 2-3 วัน
คอและต่อมทอนซิลอักเสบ
อุจจาระร่วง
รักษาความสะอาดของเด็กและผู้เลี้ยงดู
การปรุงอาหารที่สะอาด ดื่มน้ำสะอาด
อื่นๆ โรคคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก โปลิโอ หัด อีสุกอีใส และคางทูม
อุบัติเหตุและสารพิษ
ที่พบบ่อย ได้แก่ ไฟไหม้ น้ำร้อนลวก สัตว์กัด หกล้ม จมน้ำ รถชน และได้รับสารพิษ
เด็กจะเรียนรู้เมื่อได้รับประสบการณ์จริง แต่อาจถึงตาย
ผู้ปกครองต้องสอนเรื่องอุบัติเหตุ สารพิษ ดูแลอย่างใกล้ชิด ไม่ให้เล่นใกล้ถนน
ความปลอดภัยต่างๆ
ความปลอดภัยในบริเวณบ้าน(Home Safety) : เก็บวัตถุมีพิษ ไม้ขีดไฟ ปืน มีเครื่องดับเพลิงไว้ในบ้าน
ความปลอดภัยในการเล่น(Play Safety) : ตรวจดูความปลอดภัยของสนามเด็กเล่น ความปลอดภัยขณะเล่น
ความปลอดภัยเมื่ออยู่ใกล้น้ำ (Water Safety) : สวมห่วงยางชูชีพ เล่นในสายตาของผู้ใหญ่ สอนเด็กให้รู้จักว่ายน้ำ กติกาการเล่นน้ำร่วมกัน
ความปลอดภัยจากยานพาหนะ (Car Safety)
ความปลอดภัยจากคนแปลกหน้า
ความปลอดภัยเมื่อออกข้างนอกบ้าน (Outdoor Safety)
ความปลอดภัยจาการเลียนแบบ เช่น การดูโทรทัศน์ที่มีการแสดงเกินจริง เช่น การเหาะ กระโดดจากที่สูง เป็นต้น
ปัญหาที่พบบ่อย
ปัญหาการนอน
อายุ 3-4 ปี มักตื่นกลางดึก เป็นผลจากการเล่นในตอนกลางวัน
แก้ไขโดยไม่ให้เล่นผาดโผนมากไปในเวลากลางวัน
อาบน้ำ ทำความสะอาดให้เรียบร้อยก่อนนอน
ดูแลไม่ให้หิวหรืออิ่มเกินไปก่อนนอน
ปัญหาการดูดนิ้ว
หากอายุ 6 ปี แล้วยังดูดนิ้วจะมีผลต่อฟันแท้
สังเกตสถานการณ์ที่เด็กจะดูดนิ้วและทำการแก้ไข
ปัญหาการปัสสาวะรดที่นอน
หากพบหลังอายุ 4 ปีไปแล้ว อาจเกิดจากความกลัว วิตกกังวล
ไม่ควรดุด่า ล้อเลียน ควรหาสาเหตุของการทำให้เด็กไม่สบายใจและหาทางแก้ไข
ไม่ให้ดื่มน้ำนม ก่อนนอน หรือปลุกให้ปัสสาวะหากจำเป็น
ปัญหาการพูดติดอ่าง
พบได้ในเด็กอายุ 2-4 ปี
พัฒนาการทางภาษารวดเร็ว นึกคำ พูดไม่ทัน
มักเครียดจากการเปลี่ยนสังคม พ่อแม่เข้มงวด เพื่อนล้อ
ปัญหาการพูดปด
พบบ่อย จากการพูดตามจินตนาการ กลัวถูกลงโทษ
ควรฟังเหตุผลเด็ก บอกผลเสียของการพูดไม่จริง
ปัญหาการพูดคำหยาบ
เด็กมักไม่ทราบว่าเป็นคา ที่ไม่เหมาะสม
ไม่ควรให้ความสนใจกับคำพูดมากไป สอนคำพูดที่
เหมาะสม
ปัญหาการกลัวโรงเรียน
เป็นการเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมใหม่ กลัวพลัดพรากจากมารดา
ควรพาไปดูโรงเรียนล่วงหน้าพบกับคุณครู
ปัญหาการเล่นอวัยวะเพศ
อายุ 3-4 ปี อาจยังมีการสำรวจร่างกายตนเอง
อาจเกิดจากความเครียด
ไม่ควรดุด่า หากิจกรรมอื่นให้ทำ ให้ความใกล้ชิดเพิ่มขึ้น
บทบาทพยาบาล
การสร้างเสริมการเจริญเติบโตและพัฒนาการ
การตรวจสุขภาพและการคัดกรอง
การส่งต่อ
การป้องกันโรคและปัญหาสุขภาพ
การติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง
การให้ความรู้และคำแนะนำแก่เด็ก ผู้ปกครอง คุณครู และผู้ดูแล
เฝ้าระวังการเจริญเติบโต พัฒนาการ และการเกิดโรค
ดูแลด้านอาหาร
ดูแลด้านการพักผ่อน
ดูแลด้านกิจวัตรประจาวัน
การฝึกระเบียบวินัย
ารฝึกให้เด็กช่วยงานบ้าน
การสอนเกี่ยวกับเรื่องเพศ
การเตรียมเด็กเข้าโรงเรียน
การส่งเสริมการดูแลตนเองตามวัย
เด็กวัยเรียน
ธรรมชาติของเด็กวัยก่อนเรียน
ช่วยเหลือตนเองได้ดีขึ้น
รู้จักเล่น เดี่ยว กลุ่ม เริ่มเข้าใจคนอื่น
ความนึกคิดยังไม่สมบูรณ์ (illogical idea)
ถือตนเองเป็นใหญ่ (egocentric)
ทฤษฎีพัฒนาการ
ฟรอยด์
-- ขั้นแฝง (Latency stage )
อีริคสัน
– พัฒนาความขยันหมั่นเพียรหรือรู้สึกด้อย (Industry vs. Inferiority)
เพียร์เจต์
– พัฒนาความขยันหมั่นเพียรหรือรู้สึกด้อย (Industry vs. Inferiority)
โคลเบอร์ก
– ระดับที่ 1 ระดับก่อนกฎเกณฑ์ (Pre-conventional)
พัฒนาการ
ด้านการใช้อวัยวะ
มีพัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวของร่างกายเพื่อทำกิจกรรมได้เป็นอย่างดี
มีพลังมากขึ้นกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น ร่างกายมีความอ่อนตัวและยืดหยุ่นสูง สามารถเล่นกีฬำได้
ด้านความคิด
และจินตนาการ
เข้าใจสิ่งง่ายๆ ได้ดี แต่ยังไม่ลึกซึ้ง
ใช้จินตนาการออกมาในรูปของการวาด การปั้น
ด้านภาษา
ใช้ภาษาได้ดี อ่านหนังสือได้รู้เรื่อง
พูดได้คล่องแคล่ว เรื่มเข้าใจความหมายในสิ่งที่เป็นนามธรรม
ปัญหาที่พบบ่อย
ฟันผุ ฟันผิดปกติ
ปัญหาการเรียน ไม่ตั้งใจเรียน ไม่มีสมาธิ กลัวกังวล เรื่องเรียน
ปัญหาพูด การออกเสียง
ปัญหาทะเลาะกับเพื่อน ครู
ความรักและเพื่อนต่างเพศ
พฤติกรรมอื่นๆ ขโมย โกหก ทะเลาะวิวาท
แนวทางการส่งเสริมสุขภาพ
บทบาทพยาบาล
ภาวะโภชนาการ ให้ครบหมวดหมู่
แนวป้องกัน –ไม่ตาหนิ ดุด่า ยอมรับ
การนอน นอน 8-10 ชม./วัน เป็นเวลา
สุขวิทยำส่วนบุคคล
การออกกำลังกาย
การเข้าสังคมกลุ่มเพื่อน
สร้างบทบาทหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว
สร้างเอกลักษณ์
การป้องกันอุบัติเหตุและความปลอดภัยคนแปลกหน้า
ครอบครัว
โรงเรียน
วัยรุ่น
ธรรมชาติของเด็กวัยรุ่น
เป็นวัยที่มีพลังมาก ต้องการการแสดงออกที่เหมาะสม
ต้องการการยอมรับจากผู้อื่น พึ่งพาตนเองมากขึ้น
มีกลุ่มเพื่อนของตนเอง และมีความผูกพันกับกลุ่มเพื่อนมาก ปฏิเสธความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ เชื่อเพื่อนมากกว่าพ่อแม่
มีความเป็นส่วนตัวมากขึ้น
ต้องการอิสระ เป็นตัวของตัวเอง มีอกลักษณ์ของตน
อยากเป็นอิสระ มักปฏิเสธการทำตาม/คำสั่ง ชอบเถียง
ความต้องการของวัยรุ่น
ต้องการความรัก ความเข้าใจ
ต้องการอิสรภาพ
ต้องการความปลอดภัยและมั่นคง
ต้องการมีปรัชญาชีวิต
ต้องการหาเลี้ยงชีพด้วยตนเอง
ต้องการให้เป็นที่ยอมรับนับถือ
ต้องการทางเพศ
ต้องการแบบอย่างที่ดี
ต้องการประสบการณ์ใหม่ๆ
ต้องการตำแหน่งในสังคม
ทฤษฎีพัฒนาการ
ฟรอยด์
-- ขั้นอวัยวะสืบพันธุ์(Genital stage)
อีริคสัน
– พัฒนาเอกลักษณ์ของตนเองหรือสับสนในบทบาท(Identity vs. Role Confusion )
เพียร์เจต์
– ระยะปฏิบัติการเชิงนามธรรม(Formal Operation phase)
โคลเบอร์ก
– ระดับ 2 ขั้นที่ 4 ทาตามระบบระเบียบของสังคม (13-16 ปี) และระดับ 3 ขั้นที่ 5 พิจารณาถึงเหตุผลที่อยู่เบื้องหลังกฎเกณฑ์ (16 ปีขึ้นไป)
วัยรุ่นตอนต้น (Early Adolescence)
ช่วงอายุ 12-14 ปี
สนใจความสุขสบายต่อร่างกายของตนเอง
มีการเจริญเติบโตสูงสุด (Spurt)
Storm stress อารมณ์หุนหันพลันแล่น
วัยรุ่นตอนกลาง (Middle Adolescence)
ช่วงอายุ 15 - 16 ปี
อารมณ์นิ่งขึ้น
มีความคิดเปรียบเทียบ เป็นนามธรรมมากขึ้น
มีเพื่อนทั้งเพศเดียวกัน หรือต่างเพศ
ใช้ภาษาในกลุ่มเพื่อน
กลุ่มเพื่อนจะมีความสำคัญต่อระยะนี้มาก
วัยรุ่นตอนปลาย (Late Adolescence)
ช่วงอายุ 18-21 ปี
สร้างพัฒนาเอกลักษณ์
พัฒนาการทางเพศ และเป็นผู้ใหญ่เต็มที่
ตัดสินใจ แก้ปัญหาด้วยตนเอง
มีความมั่นคง
ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อม
มีการเลือกคู่ครอง
พัฒนาการ
ทางสมองและสติปัญญา
คิดอย่างมีเหตุผลเชิงนามธรรมแบบผู้ใหญ่ ตามทฤษฎีของเพียร์เจต์
สามารถคิดแก้ปัญหาต่างๆที่เป็นนามธรรมโดยใช้วิธีการหลายอย่างๆ
รู้จักทดลอง
รู้จักมีเหตุผล เริ่มมีความคิดแบบผู้ใหญ่
สามารถทางานสลับซับซ้อนได้
มีการพัฒนาความเข้าใจไปเรื่อยๆ
ด้านร่างกาย
ขนาดร่างกาย -- มีการเจริญเติบโต ร่างกายได้สัดส่วนขึ้น
น้ำหนัก -- เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว อายุ 15 ปี น้าหนักเป็น 15 เท่าของแรกเกิด
ส่วนสูง – ช่วงอายุ 10 – 12 ปี ความสูงเฉลี่ยปีละ 8 cm.
-- ช่วงอายุ 13 – 16 ปี ความสูงเฉลี่ยปีละ 10 cm
ขายาว มือเท้าใหญ่ สะโพก หน้าอก เริ่มขยายใหญ่ขึ้น
ทางเพศ
1. Pre-pubescence
ระยะลักษณะทางเพศส่วนต่างๆ เริ่มพัฒนา เช่น สะโพกเริ่มขยาย เต้านมของเด็กหญิงเริ่มเจริญ เสียงของเด็กชายเริ่มแตกพร่า แต่อวัยวะสืบพันธุ์ (Productive organs) ยังไม่เริ่มทำหน้าที่
2. Pubescence
ระยะที่ลักษณะทางเพศส่วนต่างๆยังคงมีการเจริญต่อไป อวัยวะสืบพันธุ์เริ่มทำหน้าที่แต่ยังไม่สมบูรณ์ เด็กหญิงเริ่มมีประจำเดือน เด็กชายเริ่มสามารถผลิตเซลล์สืบพันธุ์ได้
3. Pubescence
ระยะที่ลักษณะทางเพศส่วนต่างๆยังคงมีการเจริญต่อไป อวัยวะสืบพันธุ์เริ่มทำหน้าที่แต่ยังไม่สมบูรณ์ เด็กหญิงเริ่มมีประจำเดือน เด็กชายเริ่มสามารถผลิตเซลล์สืบพันธุ์ได้
ทางอารมณ์และสังคม
อยู่ในกลุ่มเพื่อน (gang age)ทำตามกลุ่ม แยกจากครอบครัว
ทำในสิ่งที่ตนเองสนใจ (interest)
มีความเป็นเฉพาะตัว แสดงค่านิยม ความเชื่อ
มีความเป็นส่วนตัว ไม่ชอบสั่งสอน
ทางภาษา
ใช้ภาษาอธิบายสิ่งที่เป็นนามธรรมได้
แลกเปลี่ยนความคิดเห็นได้ อภิปรายกลุ่ม ใช้กลุ่มแก้ปัญหา
ใช้ภาษาระบายความโกรธและความรู้สึกได้ดี
ใช้คำพูดเพื่อปกป้องสิทธิ์ของตนเอง ขัดขืน และยอมจำนนได้ง่ายๆ
มีภาษาเฉพาะกลุ่มเพื่อน หรือสะแลง อาจมีคำไม่สุภาพ
ด้ำนจริยธรรม
มีจริยธรรมเป็นของตนเอง อาจแตกต่างจากพ่อม่
สามารถประมวลจริธรรมของคนรอบข้างที่เห็นว่าดีมาเป็นเอกลักษณ์ของตนเองตามทฤษฎีพัฒนาการด้านจริยธรรมของโคลเบอร์ก
ปัญหาที่พบบ่อย
ก้าวร้าว
สาเหตุ : ครอบครัวขาดความอบอุ่น, ความไม่พอเพียง (วัตถุนิยม), คบเพื่อนสื่อ internet
แนวทำงป้องกัน : ความรัก ความเข้าใจ การยอมรับความสามารถ, -การสื่อสารในครอบครัว
ความปลอดภัย
: การขับขี่รถ / เล่นของเล่นที่มีความความเสี่ยงและท้าทาย
ปัญหาการกิน
: โรคอ้วน(obesity), -โรค anorexia nervosa, โรค Bulimia
ปัญหาเรื่องฮอร์โมนและเพศ
สิว (acne)
ความผิดปกติของประจำเดือน
เพศสัมพันธ์ในวัยรุ่นและการตั้งครรภ์
แนวทางการส่งเสริมสุขภาพ
บทบาทพยาบาล
ภาวะโภชนาการ ให้ครบหมวดหมู่
ป้องกันอุบัติเหตุ
การนอน นอน 8-10 ชม./วัน
สร้างบทบาทหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว
การออกกำลังกาย ฝึกควบคุมอารมณ์
การเข้าสังคม กลุ่มเพื่อน
สร้างเอกลักษณ์ให้เด็ก สร้างความสามารถของตน
สร้างเสริมจริยธรรม