Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
กลูโคสและสารน้ำ (5% Dextrose in 1/2 NSS) - Coggle Diagram
กลูโคสและสารน้ำ (5% Dextrose in 1/2 NSS)
รูปแบบ
Hypotonic solution เป็นสารน้ำที่มีความเข้มข้นน้อยกว่าสารน้ำในร่างกาย ซึ่งมีผลให้เซลล์ขยายตัว และบวม ใช้เพื่อทดแทนสารน้ำที่ร่างกายสูญเสีย โดยที่ระดับของโซเดียมในพลาสมาไม่เพิ่มขึ้น
กลไกการออกฤทธิ์
Dextrose เป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยว (Monosaccharide) ชนิดเดียวกันกับกลูโคส สกัดจากข้าวโพดจัดเป็นยาในกลุ่มยาปราศจากเชื้ออื่นๆ สำหรับให้ทางหลอดเลือดดำ เพื่อใช้เป็นแหล่งพลังงานและของเหลวทดแทนในผู้ป่วยระดับน้ำตาลในเลือดดำ ที่ไม่สามารถรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้
ใช้เป็นแหล่งของอิเล็กโทรไลต์ พลังงาน และน้ำในผู้ป่วย เนื่องจาก Dextrose ถูกดูดซึมได้อย่างรวดเร็วทำให้เป็นแหล่งพลังงานที่เหมาะสมสำหรับกระบวนการเมตาบอลิซึม ลดการสูญเสียของกล้ามเนื้อ เพิ่มการสะสมของไกลโคเจน ลดการเกิดภาวะระดับคีโตนในกระแสเลือดสูง
ข้อบ่งใช้
ขาดน้ำ (Dehydration) เนื่องจากท้องเดิน, อาเจียนรุนแรง, หอบ
น้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) เนื่องจากอดอาหารนาน ๆ, ดื่มเหล้าจัด, ใช้ยารักษาเบาหวานเกินขนาด
หมดสติ หรือกินข้าวและน้ำไม่ได้นาน ๆ ควรให้น้ำเกลือที่มีเดกซ์โทรสผสมกับน้ำเกลือ
ผู้ป่วยที่อดอาหารและน้ำก่อนและหลังผ่าตัด ควรให้น้ำเกลือที่มีเดกซ์โทรสผสมกับน้ำเกลือ
ขนาดและวิธีใช้
ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ
ยารับประทาน
ผู้ใหญ่ : รับประทานยาปริมาณ 10-20 กรัม วันละ 1 ครั้ง อาจรับประทานยาอีกครั้งใน 10 นาทีถัดไป
เด็กอายุมากกว่า 2 ปี : รับประทานยาปริมาณ 10-20 กรัม อาจรับประทานยาอีกครั้งใน 10 นาทีถัดไป
ยาฉีด
ผู้ใหญ่ : หยดยาเข้าทางหลอดเลือดดำปริมาณ 10-25 กรัม (40-100 มิลลิลิตร จากสารละลายความเข้มข้น 25เปอร์เซ็นต์ หรือ 20-50 มิลลิลิตร จากสารละลายความเข้มข้น 50 เปอร์เซ็นต์) และอาจต้องใช้ยาซ้ำอีกครั้งในรายที่มีอาการรุนแรงมาก
เด็กอายุน้อยกว่าหรือเท่ากับ 6 เดือน หยดยาเข้าทางหลอดเลือดดำปริมาณ 0.25-0.5 กรัม/น้ำหนักตัว 1กิโลกรัม/ครั้ง
เด็กอายุมากกว่า 6 เดือน หยดยาเข้าทางหลอดเลือดดำปริมาณ 0.5-1 กรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/ครั้ง ในรายที่มีอาการรุนแรงมากอาจต้องใช้ยาซ้ำอีกครั้ง ปริมาณสูงสุดไม่เกิน 25 กรัม/ครั้ง
ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง
ผู้ใหญ่ : หยดยาเข้าทางหลอดเลือดดำปริมาณ 25-50 กรัม ร่วมกับให้อินซูลินปริมาณ 10 ยูนิต โดยให้ยาเป็นระยะเวลาประมาณ 30-60 นาที และอาจให้ยาซ้ำอีกครั้งหากจำเป็น หรือหยดยาเข้าทางหลอดเลือดดำปริมาณ25 กรัม ร่วมกับให้อินซูลิน 5-10 ยูนิต โดยให้ยาเป็นระยะเวลาประมาณ 5 นาที และอาจให้ยาซ้ำอีกครั้งหากจำเป็น
ฤทธิ์ข้างเคียงและอาการไม่พึงประสงค์
ถ้าเครื่องใช้และน้ำยาไม่สะอาด หรือเทคนิคการให้ไม่ถูกต้อง อาจทำให้เกิดการอักเสบ หรือติดเชื้อได้
ถ้ามีฟองอากาศ เพราะไล่อากาศจากสายน้ำเกลือไม่หมด ฟองอากาศจะเข้าไปในหลอดเลือดดำและเข้าสู่หัวใจอาจเป็นอันตรายได้
มีอาการไข้และหนาวสั่น จากการแพ้น้ำเกลือ
ถ้าใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นของเกลือมากกว่าความเข้มข้นของเกลือในเลือด อาจเป็นอันตรายถึงตายได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็กเล็ก
ถ้าให้น้ำเกลือมากหรือเร็วเกินไป อาจทำให้บวม มีน้ำคั่งในปอด หรือหัวใจวายถึงตายได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็กเล็ก คนสูงอายุ คนที่เป็นโรคหัวใจ หรือโรคไตอยู่ก่อน
คำแนะนำ
แจ้งให้แพทย์ทราบก่อนใช้ยา หากมีประวัติแพ้ข้าวโพดหรือผลิตภัณฑ์ข้าวโพด รวมถึงการแพ้ยาอาหาร หรือสารใด ๆ
แจ้งให้แพทย์ทราบเกี่ยวกับโรคประจำตัวและยาทุกชนิดที่ผู้ป่วยกำลังใช้อยู่ เพื่อความปลอดภัยในการใช้ Dextrose
ผู้ป่วยที่มีภาวะเลือดออกในกะโหลกศีรษะ เป็นโรคตับขั้นโคม่า มีภาวะการดูดซึมกลูโคสกาแลกโทสผิดปกติ ควรระมัดระวังในการใช้ Dextrose
แจ้งให้แพทย์ทราบก่อนใช้ Dextrose ชนิดให้ทางหลอดเลือดดำ หากป่วยเป็นโรคเบาหวานโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคหืด โรคไต ได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ หรือติดสุรา
ผู้ที่ตั้งครรภ์ วางแผนมีบุตร หรือกำลังให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ถึงข้อดีและข้อเสียของการใช้ยาน้ำ
ข้อควรระวัง
ผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจ โรคไตวาย หรือมีอาการบวมทั่วตัว ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ และควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นของเกลือมาก เพราะอาจทำให้หัวใจวาย หรือเกิดภาวะน้ำคั่งในปอดหรือปอดบวมน้ำ(pulmonary edema) ได้
ผู้ป่วยที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง ควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นของเกลือมาก (เช่นNSS,5%D/NSS) ยกเว้นในรายที่มีภาวะขาดเกลือร่วมด้วย
ผู้ป่วยที่เป็นเด็กเล็กไม่ควรใช้น้ำเกลือที่มี NSS ผสม ควรใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นน้อย ได้แก่น้ำเกลือที่มีความเข้มข้น 0.3% เช่น 5% D in 1/3 NSS
ควรให้น้ำเกลือเฉพาะในรายที่มีความจำเป็น (มีข้อบ่งใช้) จริง ๆ เท่านั้น
ควรเตรียมเครื่องใช้ให้สะอาด ปราศจากเชื้อโรค และทำตามเทคนิคที่ถูกต้อง
ควรให้น้ำเกลือช้าๆ หรือ น้อยๆ ไว้ก่อน เมื่อเห็นว่าน้อยไปก็เพิ่มเติมในภายหลังได้ อย่าให้เร็วเกินไป
หมั่นตรวจดูผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ถ้าหากมีอาการบวม หายใจหอบ และฟังปอดมีเสียงกรอบแกรบ (crepitation) แสดงว่ามีน้ำคั่งในปอด ต้องหยุดน้ำเกลือ และฉีดยาขับปัสสาวะ เช่น ลาซิกซ์1-2 หลอดเข้าหลอดเลือดดำทันที
ถ้ามีอาการหนาวสั่น ระหว่างให้น้ำเกลือ แสดงว่าผู้ป่วยแพ้น้ำเกลือ ให้ถอดเข็มน้ำเกลือออก และฉีดยาแก้แพ้เข้ากล้ามทันที ถ้าจำเป็นต้องให้น้ำเกลือต่อ ควรเปลี่ยนขวดใหม่