Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
postpartum depression and postpartum psychosis (postpartum psychosis…
postpartum depression and postpartum psychosis
postpartum depression
ความผิดปกติด้านอารมณ์ ความคิด และการรับรู้ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านร่างกายและพฤติกรรม เริ่มมีอาการตั้งแต่ 4 สัปดาห์ถึง 1 ปีหลังคลอด ลักษณะสำคัญที่ต่างจาก postpartum blue คือ อาการรุนแรงจนรบกวนความเป็นอยู่และการเลี้ยงดูทารก อาการเป็นอยู่นานได้ถึง 6 เดือนหลังคลอดหรือนานกว่า
สาเหตุ
ความตึงเครียดทางจิตใจ (psychological stress) การตั้งครรภ์ที่ไม่พึงปรารถนา ปัญหาในชีวิตสมรส ไม่ได้รับความเห็นอกเห็นใจ ไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่อย่างเพียงพอจากคู่สมรสและครอบครัว เคยมีประวัติซึมเศร้ามาก่อน
ความตึงเครียดทางสังคม (social stress) มารดาวัยรุ่นที่ต้องพึ่งพาบิดามารดา เศรษฐานะ ความยากจน ได้รับการดูแลอย่างเคร่งครัดจากครอบครัว เช่น การอยู่ไฟ ตามวัฒนธรรม ความเชื่อ
ความตึงเครียดทางร่างกาย (biological stress) ซึ่งอาจเกิดจากเสียเลือด สูญเสียน้ำและอิเลคโตรลัยท์ เหนื่อยล้าจากการคลอดลำบาก ประสบการณ์ของการคลอดไม่ดี
การวินิจฉัย
มีอาการตามเกณฑ์การวินิจฉัยต่อไปนี้ 5 ข้อ โดยอย่างน้อยต้องมี ข้อ 1 หรือข้อ 2 หนึ่งข้อ และมีอาการนานอย่างน้อย 2 สัปดาห์ โดยไม่เคยมีประวัติของ mania หรือ hypomania ดังนี้
(2) ความสนใจหรือความเพลิดเพลินใจในสิ่งต่างๆ ลดลงอย่างมาก
(3) เบื่ออาหาร น้ำหนักลดลง หรือกินจุ น้ำหนักเพิ่มขึ้น มากกว่าร้อยละ 5 ใน 1 เดือน
(4) นอนไม่หลับ หรือนอนมากกว่าปกติ
(5) psychomotor agitation หรือ retardation
(6) อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
(7) รู้สึกตนเองไร้ค่า หรือรู้สึกผิดอย่างไม่สมเหตุสมผล
(8) สมาธิลดลง ลังเลใจ
(9) คิดเรื่องการตาย หรือการฆ่าตัวตาย
(1) ซึมเศร้าโดยมีอาการเกือบทั้งวัน
postpartum psychosis
มารดาหลังคลอดเกิดความวิกลจริตร่วมกับความผิดปกติด้านอารมณ์ จะมีอาการของโรคไบโพลาร์และโรคจิตเภท โดยมักเริ่มเกิดอาการใน 2 – 3 วันแรกหลังคลอด อาการจะพบได้ภายใน 1 เดือนแรกหลังคลอด
สาเหตุ
มีประวัติไบโพลาร์ (bipolar) มีโอกาสที่จะเป็นโรคนี้สูงถึง 40 เปอร์เซ็นต์
มารดาหลังคลอดที่มีลักษณะบุคลิกภาพแปรปรวน เช่น เก็บตัว ย้ำคิดย้ำทำ เป็นต้น
มีความเครียดในระยะตั้งครรภ์ เช่น ขาดการช่วยเหลือสนับสนุนจากสามี และคนในครอบครัว ปัญหาเศรษฐานะ
ประวัติบุคคลในครอบครัว ญาติใกล้ชิดป่วยด้วยโรคไบโพลาร์
เคยมีประวัติเป็นโรคจิตหลังคลอด
อาการและอาการแสดง
อาการนำ มักเป็นในระยะ 2 - 3 วันแรกหลังคลอด อาการที่พบบ่อย คือนอนไม่หลับ ฝันร้าย บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลง ขาดความสนใจต่อสิ่งแวดล้อมรอบตัว หงุดหงิดง่าย อารมณ์ไม่แน่นอน เริ่มสับสน สูญเสียความจำ ขาดสมาธิ พูดเร็ว
อาการโรคจิต ต่อจากระยะแรก จะมีอาการโรคจิตหรือวิกลจริต (หลงผิด) ร่วมกับความผิดปกติของอารมณ์ ซึ่งอาการจำเพาะของโรคจิตหลังคลอด คือ bipolar disorder หรือโรคอารมณ์แปรปรวนสองแบบ (manic depressive illness) ซึ่งจะมีทั้งอาการซึมเศร้าและอาการ แมเนีย หรืออาจมีอาการทั้ง 2 แบบผสมกันในเวลาเดียวกัน
การประเมินและการวินิจฉัย
การซักประวัติ
กถามและศึกษาจากประวัติ เฝ้าระวังประวัติเสี่ยง เช่น ร้องไห้ไม่มีสาเหตุ นอนไม่หลับ ขาดความสนใจต่อสิ่งแวดล้อมรอบตัว หงุดหงิดง่าย หลงผิด ประสาทหลอน รวมทั้งใช้แบบประเมินภาวะซึมเศร้าหลังคลอด และส่งพบจิตแพทย์เพื่อคัดกรองและวินิจฉัยต่อไป หากมีอาการรุนแรงอาจสอบถามประวัติจากญาติหรือบุคคลใกล้ชิด
การตรวจร่างกาย
สัเกตอาการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับมารดาหลังคลอด
การรักษา
จิต
จิตบำบัดรายบุคคล (individual therapy) จิตบำบัดกลุ่ม (group therapy) จิตบำบัดครอบครัว (family therapy) หรือจิตบำบัดระหว่างคู่สมรส (marital therapy) หรือ สุขภาพจิตศึกษา (psychoeducation) โดยให้จิตบำบัดร่วมกับการให้ความรู้แก่มารดาหลังคลอดและครอบครัวเกี่ยวกับความเจ็บป่วยทางจิตที่เกิดขึ้น
ใช้ในรายที่อาการไม่รุนแรง หรือรักษาร่วมกับการใช้ยา
แก้ไขสิ่งแวดล้อม
จัดสภาพแวดล้อมให้น่าอยู่ ให้มารดาหลังคลอดช่วยกิจกรรมต่างๆเท่าที่พอทำได้ เพื่อส่งเสริมความรู้สึกเชื่อมั่นในตนเอง ไม่ควรแยกบุตรจากมารดา ให้มารดาได้มองเห็นบุตรเสมอ เพื่อรักษาไว้ซึ่งสัมพันธภาพระหว่างมารดาและบุตร
กาย
ยาแก้ซึมเศร้า (antidepressant)
ยาต้านโรคจิต (antipsychotic drug)
ยาควบคุมอารมณ์ (mood stabilizer)
การช็อคไฟฟ้า (ECT)