Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
หลอดเลือดดำอักเสบ (Thrombophlebitis) (การรักษา (ให้ยาต้านการจับตัวเป็นลิ่ม…
หลอดเลือดดำอักเสบ (Thrombophlebitis)
ความหมาย
การอักเสบของเยื่อบุหลอดเลือดพร้อมกับการเกิดลิ่มเลือดเกิดการอุดตันของหลอดเลือด บางส่วนการอักเสบมักเกิดขึ้นบริเวณหลอดเลือดบริเวณขา (femoral thrombophlebitis) และการอักเสบของหลอดเลือดดำอุ้งเชิงกราน (pelvic thrombophlebitis) (เทียมศร ทองสวัสดิ์, 2554; RCOG, 2011)
สาเหต
เกิดการคั่งของเลือด
การแข็งตัวของเลือดง่ายกว่าปกติ
การบาดเจ็บของหลอดเลือด
ปัจจัยเสี่ยง
ประวัติเคยมีการอักเสบของหลอดเลือดดำมาก่อน มีหลอดเลือดดำขอดพอง เคยผ่าตัดเกี่ยวกับช่องท้องและอุ้งเชิงกราน ภาวะอ้วน ได้รับบาดเจ็บจากการคลอด มารดาคลอดยากเบ่งคลอดนานโดยขึ้นขาหยั่ง (lithotomy)ได้สารน้ำทางหลอดเลือดดำสูบบุหรี่ ถูกจำกัดกิจกรรมบนเตียง มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หัวใจ โลหิตจาง มีการติดเชื้อที่มดลูก และตั้งครรภ์ครั้งที่ 3 ขึ้นไป (RCOG, 2011)
พยาธิสภาพ
หลอดเลือดดำอักเสบ สาเหตุบางส่วนเป็นผลสืบเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงของการตั้งครรภ์ เช่น การยืดขยายของมดลูกที่กดลงบนหลอดเลือดดำ การเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดอุ้งเชิงกรานที่ขยาย ระหว่างการตั้งครรภ์ แต่ในระยะหลังคลอดมดลูกลดขนาดลงเลือดที่ไหลผ่านลดลงทันที จึงส่งผลทำให้เกิด การคั่งของเลือด รวมทั้งระหว่างการคลอดเกิดการบาดเจ็บของหลอดเลือด โดยเฉพาะในรายที่ผ่าตัดคลอด ทางหน้าท้อง ทำให้เกิดการอักเสบของหลอดเลือดดำเมื่อหลอดเลือดดำถูกทำลายจึงส่งเสริมให้เกิดการสร้างลิ่มเลือด (เทียมศร ทองสวัสดิ์, 2554)
อาการและอาการแสดง
แบ่งตามชนิดของหลอดเลือดดำที่เกิดการอักเสบ
1.1 กรณีที่มีการอักเสบของหลอดเลือดดำบริเวณส่วนผิว (superficial venous thrombosis) จะมีอาการปวดน่องเล็กน้อย บวม แดงร้อน หลอดเลือดดำที่ขาจะแข็ง
1.2 กรณีที่มีการอักเสบของหลอดเลือดดำส่วนลึก (deep venous thrombosis) มีไข้ ต่ำๆ ผิวหนังร้อน แต่มองไม่เห็นหรือคลำไม่ได้ กดหลอดเลือดดำส่วนลึก ดันปลายเท้าเข้าหาลำตัวให้น่องตึงจะรู้สึกปวดมาก (Homan’s sign positive) กล้ามเนื้อน่องเกร็ง ปวดตื้อๆที่น่องหรือที่ขามีอาการบวมบริเวณขาเนื่องจากหลอดเลือดดำอุดตัน
แบ่งตามตำแหน่งของอวัยวะที่เกิดหลอดเลือดดำอักเสบ
2.1 การอักเสบของหลอดเลือดดำบริเวณขา (femoral thrombophlebitis)โดยปกติมักเกิดประมาณ 10 วันหลังคลอด ซึ่งมักพบอาการ ดังนี้ มีไข้ หนาวสั่นไม่สุขสบาย ปวดเมื่อยร่างกายมักจะมีอาการปวดบวมที่ขาเนื่องจากสร้างลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่ขา ส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดไม่สะดวกขาข้างที่เป็นจะมีอาการแข็งเจ็บปวดแดงร้อน และบวมผิวหนังบริเวณที่ถูกยืดจากการบวมของขามักมีลักษณะบวมตึงและมีสีขาวซีด
2.2 การอักเสบของหลอดเลือดดำที่อุ้งเชิงกราน (pelvic thrombophlebitis)มักเกิดขึ้นประมาณ 2 สัปดาห์หลังคลอด เป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงในระยะหลังคลอด โดยเฉพาะเมื่อมีการติดเชื้อ มักพบอาการ เช่น มีไข้สูง หนาวสั่น ปวดบริเวณหน้าท้อง ส่วนล่าง หัวใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ปวดเมื่อยตามร่างกาย เป็นต้น
การประเมินและการวินิจฉัย
การซักประวัติ
ประเมินความเสี่ยงในการเกิดหลอดเลือดดำอักเสบ เช่น ประวัติเคยมีการอักเสบของหลอด เลือดดำมาก่อน เคยผ่าตัดเกี่ยวกับช่องท้องและอุ้งเชิงกราน สูบบุหรี่ มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หัวใจ
โลหิตจาง มีภาวะอ้วน BMI เกิน มารดาคลอดยาก เบ่งคลอดนานโดยจัดท่าขึ้นขาหยั่ง (lithotomy)เป็นเวลานาน เป็นต้น
การตรวจร่างกาย
ตรวจร่างกายจะพบอาการแสดง เช่น มีไข้ มีหลอดเลือดดำขอดพองบริเวณขา เคยผ่าตัด เกี่ยวกับช่องท้องและอุ้งเชิงกราน และมีการติดเชื้อที่มดลูก ผิวหนังร้อน แต่มองไม่เห็นหรือคลำไม่ได้ดันปลายเท้าเข้าหาลำตัวให้น่องตึงจะรู้สึกปวดมาก (Homan’s sign positive) กล้ามเนื้อน่องเกร็งปวดตื้อๆที่น่องหรือที่ขา เป็นต้น
การตรวจทางห้องปฏิบัติการและการตรวจพิเศษ
ตรวจเลือดติดตามการแข็งตัวของเลือด การอัลตราซาวนด์ (doppler ultrasonography) การเอกซเรย์ดูเส้นเลือด (venography) เป็นต้น
ตัวอย่างข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล
เสี่ยงต่อการเกิดภาวะหลอดเลือดดำอักเสบ
วัตถุประสงค์
เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดภาวะหลอดเลือดดำอักเสบ
เกณฑ์การประเมิน
สัญญาณชีพอยู่ในเกณฑ์ปกติ โดยเฉพาะอุณหภูมิกาย ไม่เกิน 37.4 องศาเซลเซียส
ไม่พบอาการและอาการแสดงของหลอดเลือดดำอักเสบ เช่น ไข้ หนาวสั่น เจ็บปวด แดงร้อน และบวมผิวหนังบริเวณขา หรือปวดตื้อๆที่น่องหรือที่ขา เป็นต้น
ตรวจร่างกายไม่พบ Homan’s sign positive
มารดาหลังคลอดปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันภาวะหลอดเลือดดำอักเสบได้ถูกต้อง เช่น ไม่นั่งนานๆ ไม่นั่งไขว่ห้าง นอนหรือนั่งยกเท้าสูง หรือลุกเดินทุกชั่วโมง เป็นต้น
กิจกรรมการพยาบาล
ในระยะคลอดรองผ้าบนขาหยั่ง เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำหนักกดลงบนน่องและหลีกเลี่ยงไม่ให้ มารดาอยู่บนขาหยั่งนานเกินกว่า 1 ชั่วโมง
ระยะหลังคลอดกระตุ้นมารดาให้ลุกจากเตียงโดยเร็ว เพื่อส่งเสริมการไหลเวียนของเลือดส่วนล่าง หากมารดาหลังคลอดไม่สามารถลุกจากเตียงได้ ควรเริ่มบริหารส่วนขาหลังคลอด 8 ชั่วโมงโดยแนะนำให้งอเข่าแล้วเหยียดตรง ยกขาแล้วหมุนเป็นวงกลม
กรณีที่มีหลอดเลือดดำขอดพอง หรือมีประวัติหลอดเลือดดำอักเสบมาก่อน แนะนำให้สวม ถุงน่อง ในระยะ 2 สัปดาห์หลังคลอดโดยการสวมถุงน่องให้สวมก่อนลุกจากเตียงตอนเช้าเพราะหากลุกยืนหรือเดินก่อนจะมีการคั่งของเลือดเกิดขึ้นแล้ว ควรสวมถุงน่อง วันละ 2 ครั้ง เพื่อประเมินอาการ
แนะนำมารดาหลังคลอดปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดภาวะหลอดเลือดดำอักเสบดังนี้
4.1 หลีกเลี่ยงการนั่งนานๆ ควรลุกเดินทุกครึ่งชั่วโมงหรือทุกชั่วโมงป้องกันการคั่งของ เลือดบริเวณขาเพิ่มการไหลเวียนของเลือดที่กลับไปสู่หัวใจ
4.2 หลีกเลี่ยงการนั่งไขว่ห้างเพื่อลดแรงกดใต้เข่า ซึ่งทำให้การไหลเวียนของเลือดไปยังขาลดลง และยกเท้าสูงขณะนั่งหรือนอนเพื่อส่งเสริมการไหลเวียนของเลือด
แนะนำมารดาหลังคลอดให้สังเกตอาการผิดปกติ หากมีอาการให้แจ้งพยาบาลหรือกรณีที่แพทย์จำหน่ายกลับบ้านให้กลับมาตรวจรักษาเช่น ไข้ หนาวสั่น เจ็บปวด แดงร้อน และบวมผิวหนังบริเวณขา หรือปวดตื้อๆที่น่องหรือที่ขา ปวดบริเวณหน้าท้องส่วนล่าง หัวใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ปวดเมื่อยตามร่างกาย เป็นต้น
การรักษา
ให้ยาต้านการจับตัวเป็นลิ่มเลือด (anticoagulant therapy) ส่วนมากมักให้ heparin ทางหลอดเลือดดำ
ยาปฏิชีวนะ แพทย์อาจจะรักษาด้วยยาปฏิชีวนะแบบครอบคลุมเชื้อได้กว้าง
การผ่าตัดในรายที่มีอาการรุนแรง ไม่ตอบสนองจากการรักษาด้วยยา แพทย์อาจพิจารณาให้ ผ่าตัดเอาลิ่มเลือดออก
ยาบรรเทาปวด ในรายที่ปวดมากอาจให้ยาระงับปวด
นางสาวอัยรินทร์ ข่วงทิพย์ เลขที่ 72 ห้อง A