Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

H.3 Nederlands (Lezen (verkennend lezen (Bij verkennend lezen gebruik je…

- - - - Je hebt geleerd dat je een tekst verkennend leest
        om te weten waar een tekst over gaat.
        Dit is het onderwerp van de tekst.
      - Een tekst is verdeeld in stukjes: alinea’s.
        In elke alinea wordt iets anders verteld over het onderwerp.
        Een alinea begint altijd op een nieuwe regel.
        Soms staat er tussen alinea’s een witregel.
      - Boven een alinea of een groepje alinea’s kan een tussenkopje staan.
        Een tussenkopje geeft aan waar de alinea of het groepje alinea’s over gaat.
  - - - Een goede tekst bestaat uit drie delen: een inleiding,
        een middenstuk en een slot.
      - In de inleiding vertelt de schrijver meestal waar de tekst over gaat.
        Jij weet dan of je de rest van de tekst ook wilt lezen.
        Meestal is de inleiding één alinea.
      - In het middenstuk vertelt de schrijver meer over het onderwerp.
        Het middenstuk bestaat meestal uit meerdere alinea’s.
        In elke alinea wordt iets verteld over het onderwerp.
      - In het slot maakt de schrijver een duidelijk einde aan de tekst. Meestal bestaat het slot uit één alinea.
  - - - Je hebt geleerd dat er verschillende tekstdoelen zijn.
        Je hebt teksten gelezen met de tekstdoelen informeren,
        amuseren en overhalen.
      - Hier komt er een tekstdoel bij.
        Als de schrijver uitlegt hoe iets werkt of in elkaar zit,
        is het tekstdoel: uitleg geven.
      - tekstdoel
      - tekstsoort
      - tekstvorm
      - informeren: de lezer iets nieuws vertellen
      - informerende tekst
      - bijvoorbeeld: nieuwsbericht, tijdschriftartikel
      - amuseren: de lezer vermaken door
        iets grappigs of boeiends te vertellen
      - amuserende tekst
      - bijvoorbeeld: stripverhaal, gedicht, songtekst
      - overhalen: de lezer aansporen iets te gaan doen
      - aansporende tekst
      - bijvoorbeeld: reclametekst, folder
      - uitleg geven: de lezer uitleggen
        hoe iets in elkaar zit of werkt
      - uiteenzettende tekst
      - bijvoorbeeld: schoolboektekst, recept, handleiding
- - - - voorbeeld =
      - De tamme grasparkiet vliegt door de kamer. wwg: vliegt
      - De tamme grasparkiet is door de kamer gevlogen. wwg: is gevlogen
      - De tamme grasparkiet kan uren door de kamer vliegen. wwg: kan vliegen
      - De tamme grasparkiet wil het liefst vrij kunnen vliegen. wwg: wil kunnen vliegen
  - - - Woorden voor mensen, dieren en dingen noem je zelfstandige naamwoorden.
      - voorbeeld =
      - Woorden voor mensen: vader, moeders, neefje, nichtjes.
      - Woorden voor dieren: hond, katten, biggetje, varkentjes.
      - Woorden voor dingen die je kunt zien: tafel, stoelen, bordje, schriftjes.
      - Woorden voor dingen die je niet kunt zien: geloof, vertrouwen, hoop.
      - Voor een zelfstandig naamwoord kun je altijd de, het of een zetten.
      - Een zelfstandig naamwoord kan enkelvoud zijn (voorbeeld: man), meervoud (mannen),
        een verkleinwoord enkelvoud (mannetje) of een verkleinwoord meervoud (mannetjes).
      - Ook namen zijn zelfstandig naamwoorden:
        namen van mensen en dieren, maar ook namen van plaatsen, rivieren en landen.
      - voorbeeld =
      - Alkmaar, Ruby, Vondelstraat, Noordzee, Schiphol, maart
  - - - Voor elk zelfstandig naamwoord kan een lidwoord (lw) staan.
        Er zijn drie lidwoorden: de, het en een.
      - Bij zelfstandige naamwoorden in het meervoud komt er altijd de voor te staan.
        Bij verkleinwoorden komt er altijd het voor te staan. Verder zijn er voor de of het geen regels.
        Je moet dus onthouden of er de of het voor komt. Als je het niet weet, zoek het dan op in het woordenboek.
      - Bij het moet je opletten.
        Als er geen zelfstandig naamwoord achter staat dat erbij hoort, dan is het geen lidwoord!
      - voorbeeld =
      - Heb je het grote raam dichtgedaan? → het = lidwoord
      - Heb je het tegen hem gezegd? → het = geen lidwoord
- - - - Voor een e-mail bestaan weinig regels, maar er zijn er wel een paar en die moet je onthouden.
        Natuurlijk houd je je aan de andere afspraken en regels voor Schrijven op niveau.
      - De regels voor een e-mail zijn =
      - Zet in de onderwerpregel het onderwerp van je e-mail.
      - Begin de e-mail met een aanhef (Beste, Geachte, Lieve, Hoi).
        Achter de aanhef zet je een komma en druk je twee keer op enter.
      - Schrijf in de eerste zinnen wat het onderwerp is en waarom je de e-mail schrijft.
      - De inhoud van je e-mail verdeel je in alinea’s .
      - De e-mail eindig je met een nette slotzin. Daarna druk je twee keer op enter.
      - Links onderaan schrijf je de slotgroet (Vriendelijke groet, Groetjes,
        Doei).
        Daarachter zet je een komma en druk je op enter.
      - Zet je naam onder de e-mail.
- - - - Er zijn verschillende manieren waarop je kunt luisteren: globaal, precies en gericht.
      - luistermanier
      - uitleg
      - voorbeeld
      - globaal
      - luisteren wat er in grote lijnen gezegd wordt
      - je wilt weten waar een informerend programma over gaat. je let alleen op de belangrijkste zaken
      - precies
      - nauwkeurig luisteren, je moet
        de tekst kunnen samenvatten
      - Je luistert nauwkeurig naar iemand,
        die je uitlegt hoe je moet fietsen
        , welke weg je moet inslaan,
        om bij het skatepleintje te komen.
      - gericht
      - gericht zoeken naar uitspraken of beweringen
      - Je docent maakt de cijfers
        bekend van de laatste toets en
        je luistert alleen naar jouw naam
        en het cijfer dat jij hebt behaald.
  - - - Elke tekst, geschreven of gesproken,
        heeft een onderwerp, het gaat ergens over.
        Meestal kun je het onderwerp in
        één of enkele woorden zeggen.
      - Een tekst gaat over een bepaald onderwerp
        en de alinea’s bespreken de verschillende
        kanten van dat onderwerp. Die verschillende
        kanten noemen we de deelonderwerpen.
      - Het onderwerp van de hele tekst wordt
        verdeeld in deelonderwerpen.
        Gaat een tekst bijvoorbeeld over sport,
        dan kunnen in drie alinea’s hockey,
        voetbal en tafeltennis besproken worden.
        Dat zijn dan de deelonderwerpen.
- - - - Woorden kunnen verschillende vormen hebben.
        In het woordenboek zoek je altijd de basisvorm van een woord: het grondwoord.
      - Bij werkwoorden is het grondwoord altijd het hele werkwoord.
      - Bij zelfstandige naamwoorden is het grondwoord
        altijd het enkelvoud en geen verkleinwoord.
      - Bij sommige woorden zoek je op de kortste vorm.
      - voorbeeld =
      - De persoonsvorm bevond zoek je
        op bij bevinden (=hele werkwoord).
      - Het voltooid deelwoord gepresenteerd
        zoek je op bij presenteren (= hele werkwoord).
      - Het verkleinwoord meervoud apparaatjes zoek je op bij apparaat.
      - Het woord prijzige zoek je op bij prijzig.
    - - Trappen van vergelijking
      - voorbeeld =
      - Mijn zus is jong. Mijn broer is jonger. Ik ben het jongst.
      - Ons huis is klein. Het huis van de buren is nog kleiner.
        Het huis aan de overkant is het kleinst.
      - De rijtjes vetgedrukte woorden heten trappen van vergelijking.
        Je maakt zo’n rijtje door -er en -st achter het grondwoord te schrijven.
        Soms moet je het woord aanpassen.
      - voorbeeld =
      - hoog – hoger – hoogst
      - stil – stiller – stilst
    - - Sommige woorden kun je aan elkaar vastplakken.
        Van laptop en tas kun je een nieuw woord maken: laptoptas.
        Zo’n woord heet een samenstelling.
        Als je wilt weten wat de betekenis van een samenstelling is,
        kijk je naar het laatste woord van de samenstelling.
        Dat laatste woord zegt wat het is. Het eerste woord vertelt er iets extra’s over.
      - voorbeeld =
      - Een vruchtentaart is een taart, gemaakt met vruchten.
      - Een bosvrucht is een vrucht die in het bos groeit.
    - - Als je bij het lezen een moeilijk woord tegenkomt,
        kun je het opzoeken in een woordenboek.
        Vaak is dat niet nodig.
        Gebruik bij woorden die je niet begrijpt, dit stappenplan:
      - Als je een woord leest dat je niet begrijpt, is je eerste stap:
        een stukje terug of een stukje verder lezen in de tekst. Vaak zie je dan:
      - een woord dat ongeveer hetzelfde betekent
      - een uitleg of omschrijving van het moeilijke woord;
      - een woord dat het tegenovergestelde betekent.
      - Als je goed nadenkt, weet je dan wat het moeilijke woord betekent.
- - - - Je hebt geleerd dat een zin in de tegenwoordige tijd of in de verleden tijd kan staan.
        Aan de persoonsvorm zie je in welke tijd de zin staat.
        De spelling van de persoonsvorm is in de verleden tijd anders dan in de tegenwoordige tijd. Bekijk het volgende schema.
      - poetsen – verleden tijd
      - wandelen – verleden tijd
      - enkelvoud
      - ik poetste
      - ik wandelde
      - jij poetste/ poetste jij?
      - jij wandelde/ wandelde jij?
      - hij/ zij/ het poetste
      - hij/zij/het wandelde
      - meervoud
      - wij poetsten
      - wij wandelden
      - jullie poetsten
      - jullie wandelden
      - zij poetsten
      - zij wandelden
    - - Bij klankvaste werkwoorden verandert de klank niet als je de persoonsvorm in een andere tijd zet.
        Je spelt de persoonsvorm in de verleden tijd als volgt:
      - voorbeeld =
      - ik-vorm + de(n)
      - →
      - struikelen
      - →
      - ik struikelde (ev)
      - →
      - wij struikelden (mv)
      - Of
      - ik-vorm + te(n)
      - →
      - poetsen
      - →
      - ik poetste (ev)
      - →
      - wij poetsten (mv)
    - - Werkwoorden waarbij de klank verandert als je het werkwoord in een andere tijd zet,
        noemen we klankveranderend.
        Meestal kun je horen hoe je deze werkwoorden schrijft.
      - voorbeeld =
      - werkwoord
      - tegenwoordige tijd
      - verleden tijd
      - slapen
      - Mijn cavia slaapt de hele dag.
      - Mijn cavia sliep de hele dag.
      - liggen
      - Het varken ligt in de modder.
      - Het varken lag in de modder.
      - liegen
      - Kim liegt tegen haar moeder.
      - Kim loog tegen haar moeder.