Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Fuil (Feidhm (fuil grúpaí (A, B, AB, O), cosaint (cealla (bán), ceimicí…

- - - - bán
    - - antashubstaintí
- - - - lag/tuirse
      - easpa haemagloibín/ fuilchealla dearga
        
        craiceann bán
- - - - píosa beag de chealla
      - Príomhfheidhm: téachtadh na fola
      - Déanta i smior na gcnámh as cealla móra ar a dtugar meigicít.
      - Briseann na meigicítí seo síos chun píosaí de chealla ar a dtugtar pláitíní dhéanamh.
      - Níos lú ná fuilcoirpín dearg.
      - Nuair a gheartar fuileadán
        
        1) Cúngaíonn (narrows) an fuileadán chun an sruth fola a laghdú.
        
        2) Greamaíonn pláitíní leis na ceallaí damáiste den fuileadán chun téachtán sealadach a dhéanamh.
        
        3) Foirmíonn téachtán níos fad-téarmaigh. Ta 30 ceimicí éagsúla bainteach sa phróiséis choimpléascach seo.
    - - cosaint
      - níos mó na dearg (mór)
      - tá núicleas
      - 1) limficítí
        
        scaoileadh antashubstaintí
        
        greamú le paitigin
        
        rud a dhéanann tú tinn
      - 2) monaicít/ fagaicít
        
        iongabháil an paitaigin
        
        ionsú ar vírís agus baictéir itheann agus díleá
      - Níos mó ná fuilcoirpíní dearga, gan cruth cinnte, maireann siad cúpla lá, 700 dearg:1 bán.
      - Táirgithe i smior na gcnámh (aibíonn cuid acu san córas limfeach).
      - Leoicéime: cineál ailse ina dtáirgítear fuilcoirpíní bána ró-ghasta agus atá míaibí.
        
        Brúann siad amach na fuilcealla eile agus cúisíonn sé seo anaemacht,
        
        laghdú ar chumas fuiltéachtadh, agus ardú ar seans galar a phiocadh suas.
        
        Is féidir deileáil leis trí raidiacht, nó le drugaí.
      - Feidhm
        
        Chun an chorp a chosaint ó ghalar agus chun ionfhabhtú (infection) a throid.
        
        Cuid is mó acu: iongabhann/“itheann” siad baictéir (nó ionsaitheoirí eile, cosúil le víreas), agus díleánn siad iad.
        
        Tugtar fagaicíotóis ar seo. Mar seo glaíotear fagaicít ar fuilcoirpíní bána.
        
        Cuid acu: táirgíonn siad antashubstaintí. Glacann antashubstaintí páirt mhór i troid in éadan galar.
    - - diosca cruth cuasach (solúbtha) scannán agus prótéin dhearg: haemagloibín
      - beag
      - líonmhaireach
      - níl núicleas
        
        níos mó spás O2---> a iompar
      - níl miteacoindre
        
        níl riosparáid
        
        ní úsáidtear suas O2
      - haemagloibín ---> O2 (Fe)
        
        haemagloibín + O2 = ocsahaemagloibín
      - Táirgithe i smior na gcnámh.
        Easnacha, cnámha fhada na ngéag, sna veirteabraí.
      - Bristear síos agus ionadaítear iad ag ráta 3 milliúin cealla sa soicind
        
        Maireann siad thart fá 4 mhí.
      - Bristear síos fuilceallaí marbha san ae agus san liathán.
        
        Stóráiltear an iarainn ón haemaglóibin san ae agus úsáidtear arís é chun cealla nua a dhéanamh.
        
        Úsáidtear an cuid eile chun líthe domlais a dhéanamh.
      - Feidhm
        
        Iompar ocsaigin
        
        Haemaglóibin: bunaithe ar mhóilíní iarainn a nascann le ocsaigin in áiteanna ard-tiubhas ocsaigine (na scamhóga),
        
        agus a scaoileann leis arís ag suíomhanna (áiteanna) íseal-tiubhais (cealla an choirp).
    - - Dath órga
      - bia
        
        Glúcós
        
        Amínaigéidí
        
        mianraí
        
        vitimíní
        
        salannacha
        
        CO2
        
        Uiré
        
        Hormóin
        
        Teas
      - uisce
      - Feidhm
        
        Séiream: plasma óna bhfuil na próitéiní fuiltéachtadh bainte. Úsáidtear go minic in instealladh chun cosaint ó ghalar athabhairt do dhuine.