Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CON NGƯỜI VÀ SỨC KHỎE - Coggle Diagram

- - - - Đường dẫn khí: xoang mũi, thanh quản, phế quản, khí quản và 2 lá phổi
      - Phổi: có 2 lá trong lồng ngực
  - - - Bụi rắn từ cơn lốc, công trường khai thác gây nên bệnh bụi phổi
      - Các khí thải công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt
      - Các vi sinh vật trong không khí gây bệnh hô hấp
      - Vận động quá mức kéo theo suy giảm các cơ quan hô hấp
    - - Trồng nhiều cây xanh, không xả rác bừa bãi, không hút thuốc; đeo khẩu trang khi làm vệ sinh,...Đồng thời thường xuyên tập thể dục, phối hợp với thở sâu để đường hô hấp khoẻ mạnh
- - - - Cấu tạo hiển vi của cơ thể
        
        Sự sống bao gồm các cấp độ khác nhau, cơ thể sống gồm : phân tử, tế bào, mô, cơ quan ,cơ thể
        
        Mỗi cấp độ cấu tạo có những đặc điểm cấu tạo và chức năng riêng nhưng thống nhất trong cấu tạo chung của cơ thể sống
        
        Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể
        
        Mô là tập hợp nhiều tế bào và các cấu trúc gian bào có tính thống nhất về cấu tạo, để thực hiện chức năng xác định
        
        Biểu mô
        
        Có chức năng bảo vệ, hấp thụ và bài tiết
        
        Mô liên kết
        
        Có chức năng nâng đỡ, liên kết các cơ quan
        
        Mô cơ
        
        Gồm có các cơ vân, cơ trơn, cơ tim có chức năng co giãn
        
        Mô thần kinh
        
        Tạo nên hệ thần kinh có chức năng tiếp nhận kích thích , cử lí thông tin và điều khiển hoạt động các cơ quan để trả lười kích thích của môi trường
        
        Mô là nguyên liệu để xây dựng nên các cơ quan của cơ thể người
      - Cấu tạo đại thể
        
        Cơ thể người gồm bốn phần : đầu , cổ, mình, chân tay
        
        Đầu chứa não bộ và các giác quan
        
        Mắt là cơ quan thị có chức năng thu nhận các kích thích ánh sáng
        
        Tai là cơ quan thính giác có chức năng thu nhận âm thanh
        
        Mũi là cơ quan khứu giác nhận biết các mùi từ môi trường xung quanh
        
        Trong miệng có lưỡi là cơ quan thụ cảm vị giác thu nhận vị của thức ăn hòa tan trong nước bọt
        
        Mình có cơ hoành ngăn cách xoang cơ thể thành khoang ngực chức tim, phổi và khoang bụng chứa dạ dày, ruột ,gan,thận,...
        
        Chân làm giá đỡ và giúp cơ thể người có giáng đi thẳng , tay có cấu tạo phù hợp với khả năng chế tạo và sử dụng công cụ lao động
        
        Toàn bộ cơ thể người được bao bọc bởi một lớp da , với hai lớp
        
        Lớp biểu bì mỏng và có tầng sừng bên ngoài , trong cùng có tầng Manpighi mang các sắc tố (chủ yếu là sắc tố đen và vàng) tạo nên màu sắc của da
        
        Lớp bì bện trong chứa các vi thể xúc giác và mạch máu . Trong cùng lớp bì là hạ bì chứa nhiều tế bào mỡ hợp thành từng đám hoặc thành lớp liên tục có tác dụng chống rét và dự trữ năng lượng cho cơ thể
        
        Da có nhiều sản phẩm
        
        lông , tóc, móng tay, móng chân, và các tuyến như tuyến mồ hôi, tuyến sữa,...
        
        Da mang nhiều các vi thể xúc giác và các đầu mút thần kinh, đảm nhận các chức năng quan trọng của cơ thể
  - - - Có chức năng nâng đỡ , bảo vệ các cơ quan và làm chỗ bám cho cơ, đảm bảo các hoạt động sống tinh tế của con người
      - Bộ xương gồm 4 phần
        
        Xương thân
        
        Cột sống có hình chữ S có hai khúc uốn lồi về phía trước là cổ và thắt lưng
        
        Gồm cột sống xương sườn và hệ thống dây chằng
        
        Cột sống chia thành 5 đoạn
        
        Đoạn sống thắt lưng 5 đốt
        
        Đoạn sống cổ gồm 7 đốt
        
        Đoạn sống ngực gồm 12 đốt
        
        Đoạn sống cùng 5 đốt
        
        Đoạn sống cụt 4-5 đốt
        
        Lồng ngực chưa tim , phổi và phía dưới chứa một phần cơ quan tiêu hóa
        
        Xương chi
        
        Gồm xương chi trên và xương chi dưới, có cấu taọ tương đồng với nhau
        
        Dựa vào đặc điểm hình thái có thể chia xương thành
        
        Xương dài
        
        Xương cánh tay , cẳng tay,..
        
        Xương ngắn
        
        Xương cổ tay, đốt sống
        
        Xương dẹt
        
        Có hình bản dẹt
        
        Xương đầu
        
        Sọ mặt gồm 15 xương, trong đó 3 xương lẻ là xương lá mía, xương hàm dưới và xương móng; 6 đôi xương chẵn là xương hàm trên , xương gò má,xương mũi, xương khẩu cái và xương xoãn dưới
        
        Sọ mặt nằm dưới sọ não , là cửa vào của cơ quan tiêu hóa , hô hấp, là bộ phận bảo vệ các cơ quan tai, mắt, mũi và miệng
        
        4 xương lẻ là xương chẩm, xương chán ,xương bướm và xương sàn
        
        Sọ não nằm ở trên , giống hình trứng gồm 8 xương, trong đó có hai đôi xương đối xứng là xương đỉnh và xương thái dương
        
        Gồm có hai phần sọ não và sọ mặt
    - - Hai loại cơ chính
        
        Cơ vân (cơ xương )
        
        Chiếm số lượng nhiều nhất trong cấu tạo cơ thể, đó là bắp cơ, mỗi bắp cơ tận cùng có hai đâu cơ bám chắc vào xương
        
        Trong bắp cơ có các tổ chức liên kết bao bọc các bó cơ, mỗi bó cơ lại gồm nhiều sợi cơ
        
        Tổ chức mạch máu và dây thần kinh xen lẫn với các sợi cơ
        
        Sự hoạt động của cơ luôn cần năng lượng ATP và ôxi, nếu cơ hoạt động liên tục sẽ gây ra hiện tượng mỏi cơ
        
        Muốn cơ thể dẻo dai thì cần phải luyện tập để tăng sức chịu đựng và dự trữ năng lượng cho cơ
        
        Cơ trơn (Cơ tạng trong đó cơ tim có cấu tạo đặc biệt nên có thể xếp thành loại cơ thứ 3)
        
        Là những tế bào có chiều dài từ 0,02-0,5mm đường kính 5-10um ,nhân hình gậy và trong tế bào tương có cơ
        
        Trong cơ thể người các sợi cơ trơn ít tách biệt nhau, chúng thường ghép lại thành một tổ chức
        
        Có rất nhiều sợi cơ trơn khác nhau như bó cơ ở chân lông , đám mỏng tròn ở thành mạch máu, phế quản, niệu đạo, các ống tuyến,...
        
        Cơ trơn co chậm hơn cơ vân tới hàng trăm lần, cơ trơn chỉ trả lời khi có tác dụng đột ngột
        
        Đa số cơ trơn chịu tác dụng của các hoocmon và các chất hóa học: histamin gây co cơ phế quản ,...
    - - Cơ bám vào xương, sự hoạt động của cơ quy định sự hoạt động của xương để xương và cơ phát triển cân đối phải chú ý rèn luyện thể dục thể thao thường xuyên và lao động vừa sức
      - Khi mang vác các vật nặng và khi ngồi học cần chú ý cong vẹo cột sống
- - - - Nang bao-man: là một túi bao bọc quả cầu, thành nang là các tế bào biểu mô, có các lỗ nhỏ
      - Quản cầu manpighi:gồm 50 mao mạch xếp song song thành khối cầu, nằm trong nang bao-man.
- - - - TK trung ương: não bộ trong hộp sọ và tủy sống trong cột sống
      - TK ngoại biên : gồm dây thần kinh và hạch thần kinh
  - - - Đại não
        
        Ở người phát triển
        
        Bề mặt đại não phủ bằng lớp chất xám làm thành vỏ não
        
        Vỏ não dày 2-3mm, gồm 6 lớp là các tế bào hình tháp
        
        Đại não có bán cầu não trái , bán cầu não phải .cả hai bán cầu này có chung : thùy đỉnh, thùy trán, thùy thái dương, thùy chẩm
        
        Dưới vỏ não là chất trắng trong đó chứa nhân nền
        
        Chất trắng là đường thần kinh nối vùng vỏ não với hai nửa đại não
        
        Vùng thính giác ở thùy thái dương, thị giác ở thùy chẩm , cảm giác ở hồi đỉnh lên , vận động ở hồi trán lên
      - Não trung gian
        
        Nằm giữa trụ não và đại não
      - Trụ não
        
        Chất trắng ở ngoài, chất xám ở trong
        
        Gồm não giữa, cầu não và hành não
        
        Chất trắng là đường nối tủy sống với phần trên não và quanh chất xám
        
        Chất xám là trung tâm thần kinh nơi xuất phát 12 đôi dây thần kinh não gồm dây vận động, dây cảm giác, dây pha
      - Tiểu não
        
        Chất xám ở ngoài tạo thành vỏ và các nhân
        
        Chất trắng nằm trong là đường dấn truyền giữa vỏ tiểu não và nhân
    - - Chất xám là trung khu của phản xạ ko điều kiện
      - Chất trắng là đường dẫn truyền nối các căn cứ trong tủy sống với não bộ
  - - - Trung ương
        
        Phân hệ giao cảm : các nhân xám ở sừng bên tủy sống
        
        Phân hệ đối giao cảm : các nhân xám ở trụ não và đoạn cùng tủy sống
      - Ngoại biên : hạch thần kinh
        
        Phân hệ giao cảm: chuỗi hạch nằm gần cột sống , xa cơ quan phụ trách
        
        Phân hệ đối giao cảm : hạch nằm gần cơ quan phụ trách
      - Notron trước hạch ( sợi trục có bao miêlin)
        
        Phân hệ giao cảm: sợi trục ngắn
        
        Phân hệ đối giao cảm: sợi trục dài
      - Notron sau hạch ( ko có bao miêlin)
        
        Phân hệ giao cảm : sợi trục dài
        
        Phân hệ đối giao cảm : sợi trục ngắn
    - - Tìm
        
        Phân hệ giao cảm : tăng lực và nhịp co
        
        Phân hệ đối giao cảm: giảm lực và nhịp co
      - Phổi
        
        Phân hệ giao cảm: phế quản nhỏ
        
        Phân hệ đối giao cảm: co phế quản nhỏ
      - Ruột
        
        Phân hệ giao cảm: giảm nhu động
        
        Phân hệ đối giao cảm: tăng nhu động
      - Mạch máu ruột
        
        Phân hệ giao cảm: co
        
        Phân hệ đối giao cảm: dãn
      - Mạch máu đến cơ
        
        Phân hệ giao cảm : dãn
        
        Phân hệ đối giao cảm : co
      - Mạch máu da
        
        Phân hệ giao cảm: co
        
        Phân hệ đối giao cảm: dãn
- - - - Nhóm máu I (O)
      - Nhóm máu II (A)
      - Nhóm máu III (B)
      - Nhóm máu IV (AB)
    - - Nhóm máu I (O) -> I, II, III, IV
      - Nhóm máu II -> II, IV
      - Nhóm máu III -> III, IV
      - Nhóm máu IV -> IV
      - Nhóm máu I (O): nhóm máu chuyên cho
      - Nhóm máu IV (AB) : nhóm máu chuyên nhận
  - - - Van tim bị hở hay hẹp, mạch máu bị xơ cứng, phổi bị xơ,.. .
      - Một cú sốc bất ngờ, quá hồi hộp, sốt cao, mất máu, mất nước,...
      - Chất kích thích
      - Huyết áp tăng gây thương tổn đến cấu trúc thành động mạch và gây bệnh huyết áp cao
      - Virut, vi khuẩn tiết các chất độc gây hại cho tim
      - Món ăn nhiều mỡ, đạm động vật mà ít hoạt động
    - - Ăn uống điều độ, làm việc vừa sức
      - Thể dục thể thao
- - - - Ống tiêu hoá
        
        Khoang miệng: răng, lưỡi, hầu
        
        Thực quản
        
        Dạ dày
        
        Ruột: tá tràng, ruột non, ruột già
        
        Trực tràng, hậu môn
      - Tuyến tiêu hoá: tuyến nước bọt, tuyến dạ dày, tuyến ruột, tuyến mật, tuyến tuỵ
    - - Đoạn dầu dài gần 20cm: tá tràng
      - Hổng tràng (ruột non)
      - Hồi tràng (ruột già)
  - - - Răng bị hư hại do cắn phải vật cứng, vi khuẩn lên men ở thức ăn
      - Dạ dày và tá tràng bị viêm loét do vi khuẩn Helicobacter pylori kí sinh ở lớp niêm mạc
      - Ruột bị viêm do nhiễm độc -> rối loạn tiêu hoá, tiêu chảy
      - Gan bị xơ do tế bào gan bị thoái hoá, mô xơ phát triển
      - Giun sán kí sinh trong ruột, ống dẫn mật -> tắc ruột, tắc ống dẫn mật
      - Ăn vội, thức ăn không hợp khẩu vị,....
    - - Hình thành thói quen ăn uống hợp vệ sinh, hợp lí
      - Ăn uống đúng cách, vệ sinh răng miệng
- - - - Dựa vào đường lây lan người ta chia ra làm ba bệnh truyền nhiễm: lây theo đường hô hấp,lây theo đường tiêu hóa, vật trung gian
      - Bệnh lao :Bệnh lao do trực khuẩn lao gây nên, lây lan từ người bệnh sang người lành, có vắc xin phòng bệnh
      - là bệnh có khả năng lây truyền sang nhiều người bằng con đường trực tiếp hoặc gián tiếp
      - Triệu chứng:Triệu chứng của bệnh khá phức tạp,tùy theo vị trí tổn thương và giai đoạn tiến triển của vi khuẩn trong phổi, ho lâu ngày,đau ngực ,kém ăn
      - Nguyên nhân: không được tiêm vắc xin phòng bệnh , do các em mắc một số bệnh làm giảm sức đề kháng và suy nhược cơ thể, điều kiện ăn ở, sinh hoạt ẩm thấp
      - Cách phòng bệnh: Thực hiện tiêm chủng cho trẻ ngay trong đàu tháng mới sinhvaf cho trẻ chưa nhiễm lao, chế độ dinh dưỡng hợp lí,luyện tập thể dục thường xuyên nhất là sau khi bị ốm
    - - Nguyên nhân :Bệnh sốt xuất huyết do vi rút dengue gây ra, virut từ người bệnh sang người lành
        
        Phòng bệnh :Diệt muỗi và bọ gậy bằng cách phát quang bụi rậm xung quanh nhà , khơi thông cống rãnh
        
        Dung hương xua muỗi, nằm màn cả ban ngày khi đi ngủ
        
        Phun thuốc muỗi định kì
        
        Triệu chứng: sốt, đau khớp, đau cơ, nhất là cơ lưng . có thể sốt cao liên tục từ 2 đến 7 ngày, có xuất huyết ở da . Xuất huyết là những chấm hoặc màng tím, đường tiết niệu và xuất huyết não
        
        Sốt xuất huyết chia làm 4 mức độ
    - - Triệu chứng : nóng mắt, cộm trong mi,sợ ánh sáng và chảy nước mắt nhưng thị lực vẫn bình thường
      - Phòng bệnh: cách li các em bị bệnh , dùng riêng khan mặt , rửa mặt bằng nước sạch và chậu đẻ chuyên rửa mặt, ra đường cần có kính đẻ bảo vệ
      - Nguyên nhân: bệnh do virut và vi khuẩn gây nên , lây lan thành dịch ở các trường học , lây qua chất tiết của mắt và các đồ dung như khan mặt
    - - Nguyên nhân: do virut mắt hột gây nên gặp ở mọi người và mọi lứa tuổi, lan truyền từ người này sang người khác
      - Triệu chứng: vạch mi mắt thấy hột nhiều và chin mọng, một vài sẹo hình hoa khế,hột là phản ứng của kết mạc với vi khuẩn khi vỡ ra
      - Phòng bệnh : thường xuyên giặt khan mặt phơi khô, không dùng tay dụi lên mắt, không đẻ móng tay dài
  - - -  Bệnh sai lệch tư thế ảnh hưởng xấu đén sự phát triển của hệ vận động và hoạt động các cơ quan khác trong cơ thể
      - Nguyên nhân : Thể lực phát triển yếu , mắc bệnh còi xương ,lao mắt và tai kém, điều kiện sinh hoạt học tập ko phù hợp: phải ngồi lâu 1 chỗ , cha mẹ không uốn nắn từ nhỏ
      - -Với người sai lệch tư thế: lệch vai , gù lưng, ưỡn bụng vẹo lưng
      - Rèn luyện tư thế đúng:Cho tập thể dục đều đặn , chơi trò chơi vận động toàn thân, tránh mang vác vật nặng
      - -Triệu chứng: Với người bình thường: cột sống có đọ cong tự nhiên ,hai xương bả vaicaan xứng ,hai chân thẳng vòm bàn chân bình thường
      - Dạy cho trẻ ngồi đúng tư thế khi học , ăn, xem tivi, đi đứng
    - - Phòng bệnh:Mắt là cơ quan cảm giác quan trọng mỗi người phải bảo vệ mắt của mình,giữ cho mắt luôn sạch sẽ, uống các loại vitamin A, bố trí bàn học hợp lí
      - Nguyên nhân: Cận thị thường di truyển nhưng xuất hiện ở học sinh có thói quen đọc sách, để mắt không đúng cách
      - Mắt bình thường có võng mjac nằm cách thủy tinh thẻ một khoảng nhất định , các tia sáng quy tụ thành võng mạc
        
        Khi đọc sách cần đưa mắt ra xa ,nkhi viết cúi gập người xuống bàn và đưa mắt vào vở