Voortplanting schaap

Voortplanting geit

Voortplanting sus

oestrus

dracht

fysiol:

  • puberteit vanaf 40kg (6-8m) <-- management: voeren, ontworming
  • seizoensgebonden poly-oestrisch (sept-feb):
    cyclus 17d.
    oestrus 15-30h (22h): sympt wanneer ram erbij--> hurken, vaak urineren, kwispelen, omkijken naar ram en ertegenaan schuiven.
    ovulatie kort na einde oestrus.

fysiologie: 145d (140-151d),
CL NIET tot op einde noodz

abortus (2-3%)

partusinductie

drachtigheidsOZ

manipulatie voortplanting

oestrussynchronisatie

KI

oestrusinductie

fertiliteit (#ovulaties) ~

  • 4-6jr > jongere
  • best op 3e/4e oestrus
  • voeding (✅ flushing methode (=++E rond oestrus), ❌klavers (phyto-oestrogenen))

dektijd:

  • oudere: vanaf 7okt (meer meerlingen), ram 2x 17d --> 95% drachtig
  • jongere >40kg: vanaf 7okt, 3x --> 80%

--> aflamperiode inperken (periode ~ dekdatum, drachttijd)

"oestrusinductie-->

  • a) direct laten dekken --> drachtresultaten minder .. minder lammetjes
    b) 1 oestrus overslaan en dan pas dekken --> normale drachtresultaten, maar meer spreiding aflamperiode

--> aflamperiode regelen, genetische vooruitgang, minder aankoop rammen (-->minder ziekte insleep), embryotransplantatie

  • vagina: vers sperma, 400x10^6 spermatozoïden
  • cervix: vers, 200x10^6
  • transcervicaal: vers/diepvries, 100x10^6
  • ✅intra-uterien:diepvries, 20x10^6 per hoorn
    adhv laparoscopie (sedatie, rugligging, AB): endoscoop, inseminatiepistool

embryotransplantatie

dystocie

problemen

oestrus

fysiol:

  • puberteit 6-8m (gewicht)
  • seizoensgebonden poly-oestrisch (aug-jan):
    cyclus 21d.
    oestrus 24-36h --> met bok: mekkeren, kwispelen, onrustig, minder eetlust en melkgift, bespringen ... stareflex.
    ovulatie

manipulatie voortplanting

oestrusinductie

oestrussynchronisatie

--> 3 worpen per 2jr, ipv 1 per jaar:
5m dracht +6w zogen + 6w rust= 8m -->x3 = 2jr

12-13d sponsje+progesteron in vagina
bij wegnemen injectie eCG/folligon (600-700IE buiten / 500IE binnen seizoen)
na 36h ram erbij: 5 ooien pd, 2x per ooi per dag met 6h ertussen

--> meer nakomelingen van topooien, dracht bij moeilijk drachtige ooien

  • donor ooi: sedatie (xylazine+ketamine), AB, lokale anesthesie, rugligging, geschoren, laparotomie
    --> hoornen uitspoelen met 30-50ml (d6: morula/blastocyst), uterus bevochtigen, PG injectie (GEEN dracht)
  • embryo's manipuleren: stereoscoop 40x, naar transportmedium
  • receptor ooi: sedatie (xylazine), lokale anesthesie, rugligging, laparatomie --> 2 embryo's per ooi (in geovuleerde hoorn)
    => 8 embryo's per donor ooi, waarvan 70% aanslaat = 5-6 lammetjes

uitw inspectie+palpatie

echo (>35d): in liesstreek, niet altijd #lammetjes tellen

Schmallenbergvirus, Chlamydia, Toxoplasma, Salmonella abortus ovis, Border disease, Listeria, Campylobacter, Q koorts, Blauwtong

sterke cortico's (dexamethasone) vanaf d142 ... d144 partus (maar 10-30% reageert er niet op)
( ↔ PG NIET want CL niet werkzaam tot einde dracht)

<-- abnormale ligging

<--alg ziekte

<-- te groot lam

<-- slecht ontsloten cervix (na vaginaprolaps)

ademnood lam

verstoten lam
(vnl door jaarlingen vanwege angst/pijn)

-->

  • slijm uitduwen, neus prikken, slingeren
  • koud water
  • medicatie in neus/onder tong
  • massage VP
  • beademen

--> ooi vastzetten / hond ernaast / lam overwennen (bij ooi waarvan lam dood, villen ..)

dracht

fysiologie:150d
CL nodig tot einde

18d spons+progesteron
48h vóór verwijderen spons injectie eCG
dekken 24-48h na begin oestrus / KI 30-48h na beh

lichtschema: 2-3m 20h licht pd .. plotse afname naar 14h pd

introductie bok (-->95% ovuleert binnen 5-10d (meesten met oestrussympt) maar drachtresultaten laag bij eerste ovulatie)

18d exogeen progesteron (-->oestrus na 24-48h)

11d progesteron, op d9 PG en 500IE eCG (--> goede synchr, normale fertiliteit)

2x PG met 11d ertussen (-->90% oestrus binnen 48d)

hydrometra / schijndracht / CL persistens (vaak, vnl oudere melkgeiten)

abortus

hermafroditisme / intersex (r)

~hoornloosheid (D)
--> fokken mét hoorns

--> 2x PG;
gunstige prognose, kunnen daarna drachtig worden

<-- Toxoplasma, Chlamydia, Listeria, Q koorts (zoönosen!)

oestrus

dracht

symptomen

drachtigheidsOZ

embryonale ontwikkeling

ovaria

anatomie zeug:

  • vagina niet steriel
  • bekken lang, uterus diep, hoornen lang
  • cervix kurkentrekker (tegenwijzerzin)

opbouw zeugenbedrijf

registratiesysteem

vruchtbaarheid

niet berig worden

terugkomen

verwerpen

d23-37 na KI: liefst indiv gehuisvest, regelm terugkomers normaal NIET getest (zien of na 3w terug berig)

  • vnl B-mode techniek = echo --> zwarte vruchtzakken + wit embryootje
  • ultrasoon (Doppler) --> harttonen
  • A-mode techniek = amplitude depth --> continue toon=vocht=dracht

fysiol:

  • puberteit >6-7m
  • poly oestrisch: cyclus 21d (verminderde vruchtbaarheid in nazomer)
    a) folliculaire fase 2-5d (pro-oestrus):
    rijping follikels, oestrogeen-piek 24-36h voor oestrus
    b) oestrus 60h / 2-3d (varieert!):
    LH-piek begin oestrus (d0)--> op 2/3 ovulatie (#h): meerdere eicellen (=polytocous spp);
    c) luteale fase 14-15d:
    metoestrus 1d
    CL functioneert vanaf d4 .. progesteron-piek vanaf d10-12 (remming GnRH--> LH, FSH) .. PGF2a uterus--> luteolyse d16

🔺 vulva: rood (vnl gelten), zwelling, ++mucus

🔺gedrag: sta-reflex voor beer (voelen, horen, zien) > persoon, rusteloos, minder eetlust, oren rechtop

  • follikels in puberteit <3mm, daarna <10mm
  • corpus rubrum (granulosa+thecacellen)
  • CL

fysiol:

  • 115d dracht (weinig variatie)
  • peripartale periode
  • 3-4w lactatie
  • 5-7d spenen-bronstinterval

KI

in einde cervix/begin uterus --> via uteruscontracties en sperma motiliteit naar einde hoornen (1-1,5m) ... bevruchting in eileider

  • zygote naar uterustop na 46-48h (+-24h): 4cellig, embryonaal genoom
  • d4: morula ... d5-6:blastocyst ... d6-7 uit zona pellucida
  • d7-12 migratie+spacing oiv oestrogenen
  • d11-12 elongatie (tot 1m) --> oestrogenen-->++bloedtoevoer, CL blijft
  • d13-14 implantatie tot d30-35 (epitheliochoriale placenta)
  • d35 organogenese voltooid --> begin foetale fase

identificatie dmv

  • oornummer (Sanitel)
  • chip (via voerstation)
  • (tattoeëernummer)

infoverzameling

  • zeugen: zeugenkaart (geboortedatum, werpdatum+#)
  • beren: dekboek
  • bedrijf: technische boekhouding

minstens 90% vd stalplaatsen bezet:

  • dekstal 5%
  • drachtstal 75%
  • kraamstal 20%

levensduur= 4-5 worpen (12-16
45% pj vervangen door gelten

  • (1 eigen beer per 25 zeugen)
  • 1 KI per 100 zeugen: 3x in 2w sperma afnemen

aantal keer pm: gelijkmatig over het jaar / meerwekensysteem, variatie onr door spenen, opruiming, aanvulling met gelten, vruchtbaarheidsproblemen

  • weeksysteem
  • meerwekensysteem

<--

  • anoestrus (foll<3mm) --> niet berig
  • suboestrus (stille bronst, <10mm)
  • F.O.C. (>10mm) zelden --> niet berig
  • lactatie-oestrus --> toch berig, normaal lactatie-ANoestrus

-->

  • bronststimulatie (speenmanagement):
    a) in kraamstal voldoende voederopname, bij jonge zeugen minder biggen leggen/ 3d eerder spenen
    b) bij spenen eerst gedeeltelijk vasten, daarna flushen (++E, vnl suikers), kleine groepjes, voldoende licht, 18°C(< ok als meer eten, > minder bronstexpressie), 2xpd 15min contact met beer
  • bronstdetectie: 2xpd 15min zeugen naar beer, goede zoekbeer (8-10m, libido), NIET tijdens voederen, evt mbv pig-watch-system (registreren beweging), bij terugkomende zeugen 3w na dekking


  • hormonaal

regelmatig (na 3 / 6w terug berig):
2/3 vd gevallen

onr

<--

  • geen bevruchting
  • eicellen afgestorven #h na bevruchting
  • <5 blastocysten op d12

preventie:

  • spermakwaliteit: geen zieke beer, correcte afname, verdunning, transport, bewaring
  • inseminatietechniek: hygiënisch insemineren, einde cervix / corpus uteri / diep intra-uterien
  • tijdstip inseminatie: 0-24h voor ovulatie
  • " niet berig worden...
  • stress beperken na inseminatie, voeder na inseminatie

mummificatie <-- niet-infectieus

mummificatie <-- infectieus

spenen-bronstinterval <8d ✅

<15% ✅

<4% ✅

enkelen =probleemzeugen, veel =bedrijfsprobleem

  • <35d --> resorptie
  • na 35d: skeletcalcificatie --> mummificatie / abortus
  • na 109d --> vroeggeboorte

<-- crowding

worpindex = #d pj / (cyclusduur (spenen+dracht+lactatie) + verliesdagen (verwerpingen))
365 / ((8+115+28) + 8 = 2,3

1 mummy

<-- Parvo-/Entero- (Stillbirth Mummification EmbryoticDeath Infertility)

aantal mummy's

abortus (bij luteolyse)

<--niet-infectieus

<--infectieus

alg ziek, stress, koud, >40°C (vnl bij insem, innesteling), hoog CO (ventilatie,..), toxische stoffen (organische P-verbindingen), meer in nazomer en bij jonge zeugen

  • onschadelijke kiemen (vaak aanwezig): icm lage weerstand, geen/wel afwijkingen vrucht(vliezen)
  • schadelijke kiemen: (parvo, entero), PRRS virus, EMC virus, Aujeszky virus, varkenspestvirus, Leptospira

↔ C.O.F.: meer gespannen follikels ipv ruwe aflijning, nooit embryootje zien